34. Urazy zębów – dr n. med. Michał Sobczak

WSTĘP – ŚWIATOWY KONGRES TRAUMATOLOGII STOMATOLOGICZNEJ W WARSZAWIE

MAGDALENA KARPIŃSKA: Witam Was w kolejnym odcinku podcastu Praktycznie o stomatologii, który tym razem poświęcony będzie traumatologii, ale przede wszystkim Światowemu Kongresowi Traumatologii Stomatologicznej, którego dwudziesta trzecia edycja odbędzie się, uwaga, już we wrześniu w Warszawie. Do rozmowy na ten temat zaprosiłam doktora nauk medycznych, lekarza dentystę Michała Sobczaka, który na temat tego wydarzenia wie na pewno wszystko, bo jest przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego Kongresu. Gość jest też współzałożycielem Polskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej, no i od niedawna prezydentem elektem Międzynarodowego Stowarzyszenia Traumatologii Stomatologicznej. Dzień dobry panie doktorze, witam serdecznie w tym gorącym dla pana czasie.

MICHAŁ SOBCZAK: Dzień dobry pani Magdaleno. Dzień dobry państwu. Witam Was bardzo serdecznie. To prawda, ten czas jest bardzo gorący, ale mam nadzieję, że dzisiejszy webinar będzie okazją do tego, żeby te osoby, które są jeszcze niezdecydowane, żeby wziąć udział w naszym kongresie, nabiorą pewności, że to wydarzenie, na którym na pewno warto być.

ORGANIZACJA I ZNACZENIE ŚWIATOWEGO KONGRESU IADT W POLSCE

MK: Za chwilę myślę, że powiemy, dlaczego warto się tam pojawić. Ale zacznijmy od początku, bo do kongresu zostało blisko ponad sto dni i po Stanach Zjednoczonych, po Japonii, po Australii w końcu przyszedł czas na Polskę. W końcu przyszedł czas na Warszawę. Duże wyróżnienie i pan, tak jak przedstawiając pana doktora powiedziałam, odpowiada za tę część organizacyjną w dużym stopniu. I w jednym z wywiadów przeczytałam, że jest to dla pana przede wszystkim jedno z największych takich wyzwań zawodowych, jakich podjął się pan w swoim życiu. A tych wyzwań ma pan za sobą już na pewno dużo zrealizowanych.

MS: To prawda. Realizacja i organizacja tak ogromnego przedsięwzięcia jak Światowy Kongres Stomatologiczny jest ogromnym obciążeniem, ale jednocześnie sprawia ogromną satysfakcję mnie również i na pewno każdej osobie, która jest zaangażowana w takie przedsięwzięcie. Oczywiście ja nie pracuję sam. Pracujemy w zespole osób, które są komitetem organizacyjnym tego kongresu. Razem ze mną w tym zespole jest z Polski moja wieloletnia serdeczna koleżanka w Polskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej, nasza obecna pani prezes Agnieszka Wal-Adamczak, pan profesor Paweł Plakwicz i ze strony Światowego Stowarzyszenia Traumatologii Stomatologicznej dodatkowo pan profesor Bill Kahler, który jest skarbnikiem Światowego Stowarzyszenia Traumatologii Stomatologicznej, i pan profesor Fabricio Teixeira, który jest naszym sekretarzem w IADT. Wobec tego jest to międzynarodowe grono. Przepraszam, nie wspomniałem o pani doktor Ani Pantelewicz, która jest skarbnikiem Polskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej, bo nasz zespół jest zespołem sześcioosobowym. Mamy trzy osoby ze strony PASD-u i trzy osoby ze strony IADT. Więc wszyscy razem ciężko pracujemy na to, żeby ten kongres był wielkim sukcesem, bo wszystkim nam zależy na tym, żeby ten kongres był wielkim wydarzeniem, które będzie festiwalem wiedzy dla wszystkich uczestników. A my na końcu z punktu widzenia organizacyjnego będziemy mogli się cieszyć, że to wydarzenie się udało pod każdym względem.

MK: Międzynarodowe Stowarzyszenie Traumatologii Stomatologicznej tego typu konferencje organizuje co dwa lata, prawda? W tym roku ta konferencja odbywa się w Warszawie i organizacja odbywa się przy wsparciu właśnie Polskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej.

MS: Tak jest. Światowy Kongres Traumatologii Stomatologicznej, bo tak o nim mówimy, odbywa się co dwa lata i ten aktualny kongres to już będzie dwudziesty trzeci kongres w historii Światowego Stowarzyszenia Traumatologii Stomatologicznej. No taka mała niestety przechwałka: jest on wynikiem mojego osobistego, ogromnego zaangażowania w działalność Światowego Stowarzyszenia Traumatologii Stomatologicznej. Dlatego, że już od sześciu lat jestem członkiem zarządu IADT. Na początku jako jeden z dziewięciu dyrektorów, członek komitetu Fellowship. Potem kolejno, stopniowo moja działalność się coraz bardziej zwiększała. Zostałem przewodniczącym komitetu Fellowship, a potem ostatecznie koledzy z IADT zdecydowali, że jestem na tyle aktywną osobą, że warto mi powierzyć w przyszłości kierowanie IADT na kolejne dwa lata. I stąd to stanowisko prezydenta elekta. I od stycznia dwa tysiące dwudziestego siódmego roku będę miał tę wielką przyjemność i ogromny zaszczyt być prezydentem Światowego Stowarzyszenia Traumatologii Stomatologicznej. I przez ten cały czas to było moje największe marzenie, żeby móc zorganizować w Polsce światowy kongres. My już aplikację o to, żeby ten kongres mógł w Polsce się odbyć, złożyliśmy w dwa tysiące dwudziestym drugim roku i w dwa tysiące dwudziestym trzecim roku po weryfikacji wszystkich aplikacji IADT zdecydowało właśnie, że ten kongres odbędzie się w Polsce i od tego czasu trwają nasze przygotowania. Oczywiście tak wielki kongres musi odbyć się przy współudziale firmy, która pomaga nam ze strony organizacyjnej. I w Polsce tą firmą organizacyjną, która nas wspiera w organizacji, jest firma Mazurkas Travel, której też bardzo dziękuję za ogromne zaangażowanie. Więc ten kongres to wynik wielu lat pracy mojej w IADT, jednocześnie ogromnego rozwoju stomatologii dziecięcej w Polsce i aktywności Polskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej, bo my w ramach Polskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej co dwa lata organizujemy kongresy poświęcone traumatologii i wielu członków IADT, wiele osób zaangażowanych w traumatologię na świecie miało już okazję i przyjemność być w Polsce i zobaczyć, że jesteśmy krajem wysoko rozwiniętym. Krajem, w którym dziedzina stomatologii dziecięcej, jaką są urazy zębów, bardzo prężnie się rozwija. Więc myślę, że to wszystko miało razem wpływ na to, że Polsce powierzono organizację tego kongresu.

PROGRAM WARSZTATÓW PRAKTYCZNYCH – OD PROFILAKTYKI DO CHIRURGII

MK: To porozmawiajmy teraz o programie tego wydarzenia, bo kongres to trzydniowe wydarzenie. Dokładnie będzie trwał od trzeciego do piątego września. Pierwszy dzień to będą warsztaty. Dziewięć warsztatów znalazło się w programie kongresowym. Czego dokładnie będą dotyczyć?

MS: Tak. Pierwszy raz w historii Światowego Kongresu Traumatologii Stomatologicznej zmieniliśmy trochę formułę kongresową i pierwszy dzień kongresu będzie dniem przedkongresowym, w którym w godzinach przedpołudniowych odbędą się warsztaty praktyczne, a wieczorem odbędzie się uroczyste otwarcie Kongresu z wykładem wprowadzającym profesora Paula Abbotta. Natomiast te dziewięć, dziesięć w zasadzie już teraz warsztatów przedkongresowych to warsztaty, których wybór tematów nie był zupełnie przypadkowy oczywiście. Zaproponowaliśmy, żeby te wszystkie warsztaty obejmowały cały proces od profilaktyki po najbardziej zaawansowane opcje leczenia dostępne w powikłaniach urazów zębów. Więc zaczynamy warsztatami od profilaktyki, czyli od warsztatów dotyczących indywidualnie wykonywanych ochraniaczy na zęby. Ponieważ wszyscy doskonale wiemy, że zapobieganie urazom jest zawsze lepsze niż leczenie potem skutków urazów. Potem mamy warsztat, który poświęcony jest strategii takich klinicznych i psychospołecznych umiejętności, bo wiemy doskonale, że uraz wpływa nie tylko na zęby, ale także na jakość życia pacjentów i ich rodziny. Potem koncentrujemy się na diagnostyce i planowaniu leczenia, wykorzystując nowoczesne modele drukowane 3D do symulacji rzeczywistych takich scenariuszy urazowych. I kolejny warsztat zastosowania tomografii stożkowej w nowoczesnej diagnostyce urazów zębów. Potem nasz program warsztatowy kontynuujemy warsztatami praktycznymi z zakresu technik unieruchamiania zębów, leczenia żywej miazgi czy estetycznej odbudowy zębów. Bo pamiętajmy, że jednym z najczęstszych urazów zębów stałych u dzieci są złamania koron. A potem przechodzimy do bardziej zaawansowanych technik leczenia endodontycznego zębów stałych, niedojrzałych u dzieci, takich jak apeksyfikacja i metody regeneracyjne, bo to bardzo dynamicznie rozwijająca się dziedzina i pozwalająca nam w bardzo szybkim czasie zakończyć leczenie endodontyczne u dzieciaków i zachować te zęby na bardzo długi okres czasu. A potem ostatnim elementem warsztatów są zaawansowane zabiegi chirurgiczne ratujące własne, istotnie uszkodzone siekacze na skutek powikłań urazów. Takie zabiegi jak intencjonalna replantacja czy autotransplantacja. Więc widzicie państwo, staraliśmy się zaproponować bardzo interesujące z punktu widzenia klinicznego tematy warsztatów. Takie, po których lekarze stomatolodzy będą mogli następnego dnia do swoich gabinetów przenieść nowe techniki, dzięki którym będą w stanie lepiej leczyć pacjentów.

LECZENIE ŻYWEJ MIAZGI I MATERIAŁY BIOCERAMICZNE

MK: Jeden warsztat poprowadzi również pan doktor. Będzie to warsztat poświęcony bliskiemu pana sercu tematowi, czyli regeneracji i leczeniu żywej miazgi. Jak bardzo zmieniło się tak naprawdę podejście do zachowania żywotności zęba po urazie w ostatnich latach?

MS: Jeśli chodzi o traumatologię zębów, to nasze podejście do zachowania żywej miazgi bardzo istotnie się nie zmieniło, dlatego że my w traumatologii zębów zawsze za wszelką cenę staraliśmy się ratować żywą miazgę i zachowywać zęby żywe. Oczywiście wskazania do zabiegów przeżyciowych amputacyjnych, czyli częściowej i całkowitej amputacji miazgi, uległy rozszerzeniu, bo na początku to były zabiegi, które wykonywaliśmy tylko w zębach młodych, u dzieciaków niedojrzałych. Natomiast potem te zabiegi zaczęliśmy wykonywać również u pacjentów dorosłych, więc dzisiaj to nie ma znaczenia, czy mamy do czynienia z urazem zęba stałego, niedojrzałego czy stałego dojrzałego. Zabiegi przeżyciowe, jeśli jest tylko szansa na ratowanie żywej miazgi, a ząb jest w takim stanie, że będziemy w stanie go odbudować, to zawsze staramy się taką miazgę uratować i takich zabiegów będziemy uczyć w trakcie warsztatów. Ale to, co jest istotne w tych zabiegach, to bardzo zmieniły się materiały, które używamy w leczeniu przeżyciowym miazgi zębów. I dzisiaj zdecydowanie są to cementy oparte na dwu- i trójtlenkach wapnia. Wobec tego będziemy uczyć lekarzy wykonywania takich zabiegów z wykorzystaniem nowoczesnych materiałów, a do tego będziemy pracować na modelach, które bardzo dobrze imitują warunki kliniczne. Wobec tego myślę, że będzie to bardzo wartościowa część tego warsztatu.

AUTOTRANSPLANTACJA ZĘBÓW PO URAZACH

MK: Jeszcze jeden taki polski akcent w tej części warsztatowej. To będzie warsztat profesora Pawła Plakwicza, poświęcony oczywiście autotransplantacji.

MS: Tak, oczywiście. Autotransplantacja jest jednym z najważniejszych zabiegów, jakie wykonujemy w powikłaniach urazów zębów. I mamy ten ogromny zaszczyt, że profesor Paweł Plakwicz, który jest jednym z największych światowych autorytetów w dziedzinie autotransplantacji zębów, jest jednocześnie Polakiem i przyjął nasze zaproszenie i poprowadzi zarówno warsztat przedkongresowy, jak i wykład w trakcie kongresu. Wiemy, że autotransplantacja u dzieci z punktu widzenia rozwoju dzieci w przypadku, gdy dochodzi do utraty zęba w odcinku przednim, to zabieg, który nie tylko pozwala nam na odzyskanie tego utraconego zęba, ale pozwala nam potem na rozwój kości wokół tego zęba, tak jak przy własnym zębie. Dlatego że ząb przeszczepiony ma taką samą ozębną jak ząb własny w tym miejscu. Wobec tego poprawiamy w ten sposób jakość życia naszych pacjentów i dajemy im szansę na dalszy prawidłowy rozwój i wiele radości życia w grupie rówieśników.

PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY TRAUMATOLOGII I DZIECKO W OBLICZU TRAUMY

MK: Myślę, że też jeszcze zatrzymując się przy tej części warsztatowej, to dość takim ciekawym warsztatem, bo skupiającym się na trochę innych aspektach niż pozostałe warsztaty, będzie warsztat profesor Anne O'Connell, bo ona skupi się na tym psychologicznym aspekcie urazów. Przedstawi warsztat "Dziecko w obliczu traumy". I też myślę, że warto dodać, że kolejnego dnia już w tej części wykładowej będzie też wykład poświęcony przemocy domowej w kontekście urazów. To są, wydaje mi się, takie obszary, o których się bardzo często zapomina i bardzo często są to takie niezaopiekowane płaszczyzny. Jak pan doktor na to patrzy?

MS: Tak, zdecydowanie. Dlatego w programie naszego kongresu dwa takie bardzo interesujące wydarzenia. Zarówno warsztat pani profesor Anne O'Connell, która właśnie pochyla się nad urazami pod kątem psychologicznym dziecka. Bardzo często lekarze w trakcie tej pierwszej ostrej wizyty, która ma bezpośrednio miejsce po urazie, czasem troszkę zapominają o potrzebach psychologicznych dziecka. Ale my w IADT zawsze o tym pamiętamy i ostatnia aktualizacja wytycznych postępowania w urazach zębów mlecznych u dzieci właśnie skupiała się na tym aspekcie. Na tym, żeby ta pierwsza wizyta była minimalnie inwazyjna z punktu widzenia i perspektywy małego dziecka. Żebyśmy wykonywali tylko absolutnie konieczne zabiegi, które spowodują szybsze gojenie się dziecka i lepszy jego powrót do dobrej formy psychicznej. Tak, bo my właśnie jako dentyści głównie skupiamy się na konsekwencjach biologicznych urazów. I przystępujemy szybko do zabezpieczenia następstw bezpośredniego urazu. Troszkę czasem zapominając o potrzebach psychologicznych małego pacjenta. Ale ten warsztat jest właśnie odzwierciedleniem naszej troski o dobro psychospołeczne dzieci. I to będzie naprawdę bardzo interaktywna sesja, w której pani profesor Anne O'Connell przedstawi takie strategie postępowania w różnych sytuacjach, gdzie komunikacja z pacjentem i rodzicami jest kluczem do sukcesu. Myślę, że w trakcie tego warsztatu będą przeanalizowane różne formy podejścia do zarządzania zarówno zachowaniem dziecka w trakcie takiej wizyty, jak i kontrolowanie lęku związanego z urazem i wizytą u dentysty. Bo jak to pani profesor napisała w streszczeniu swojego wykładu: dziecko jest zawsze na pierwszym miejscu.

TEMATYKA WYKŁADÓW KONGRESOWYCH I NOWE KLASYFIKACJE RESORPCJI

MK: Dobrze. To myślę, że możemy przejść do tej głównej części, czyli części wykładowej. Aż dwa dni. Przez dwa dni będą odbywały się sesje wykładowe. Gdybyśmy mogli tak zacząć ogólnie: na co będą położone te najmocniejsze akcenty podczas tej sesji wykładowej? Czy można mówić o jakimś takim temacie przewodnim?

MS: Zdecydowanie możemy mówić o temacie przewodnim, dlatego że temat całego naszego wydarzenia, całego dwudziestego trzeciego Światowego Kongresu Traumatologii Stomatologicznej narzuca interdyscyplinarne podejście do leczenia urazów zębów. Bo tytuł kongresu to „Strategie interdyscyplinarnego postępowania w urazach. Planowanie leczenia i nowoczesne technologie w traumatologii”. Wobec tego cała tematyka kongresu została przez nas tak zaplanowana i ułożona, żebyśmy poruszali się wokół tych najważniejszych aspektów tematu wiodącego całego kongresu, dzieląc kongres właśnie na dwa dni wykładowe i realizując w kolejnych sesjach plenarnych główne tematy przewodnie naszego kongresu. Jeśli chodzi o pierwszy dzień naszego kongresu, to pierwszego dnia zaczniemy wykładem, który będzie poświęcony aktualnym wytycznym Światowego Stowarzyszenia Traumatologii i dalszym kierunkom ich ewolucji. To będzie takie troszkę krytyczne spojrzenie. Potem będziemy mieli kolejne wykłady poświęcone nowoczesnym procedurom endodontycznym, w tym również regeneracji, technikom odbudowy zębów w trudnych i bardzo wymagających sytuacjach złamań koronowo-korzeniowych. No i tego dnia jeszcze usłyszymy wykłady poświęcone resorpcjom zębów przez dwóch fantastycznych znawców tego tematu. I tego dnia zostanie również przedstawiona nowa klasyfikacja resorpcji zębów, która została opracowana wspólnie przez Światowe Stowarzyszenie Traumatologii Stomatologicznej i osoby z Dental Trauma Guide. Drugiego dnia kongresu skoncentrujemy się na zastosowaniu materiałów bioceramicznych w leczeniu następstw urazów zębów. Całą sesję poświęcimy nowoczesnym materiałom, które w tej chwili wykorzystujemy zarówno w endodoncji, jak i traumatologii. Potem będziemy mieli kolejną sesję poświęconą interdyscyplinarnej współpracy i tu będziemy mieli kolejny polski akcent w trakcie tego kongresu, bo będziemy mieli wykład bardzo dobrze znanej wszystkim profesor Ewy Czochrowskiej, poświęcony ortodontycznemu postępowaniu w przypadku utraty siekaczy. I będziemy mieli wykład profesora Liliana Levina, obecnego naszego prezydenta, na temat przemocy domowej. W kolejnych sesjach poruszymy również strategie leczenia zębów o niepewnym rokowaniu w następstwie powikłań urazów zębów i techniki pozwalające na zachowanie wyrostka zębodołowego. I tu właśnie wykład pana profesora Pawła Plakwicza od autotransplantacji, ale również wykłady na temat dekoronacji i intencjonalnej replantacji. A cały kongres drugiego dnia zakończymy wielkim panelem dyskusyjnym, który będzie poświęcony przyszłości badań naukowych i standaryzacji postępowania i kierunkom rozwoju leczenia urazów zębów na świecie. Mówiąc o tych dwóch dniach kongresowych, nie możemy zapomnieć również o tym, że podczas obu tych dni równolegle będą prezentowane wyniki badań naukowych z całego świata i te wyniki badań będą prezentowane zarówno w formie prezentacji ustnych, jak i plakatowych. Otrzymaliśmy sto czterdzieści cztery abstrakty z doniesieniami naukowymi, więc naprawdę mamy całe mnóstwo sesji poświęconych najnowszym doniesieniom naukowym. To będzie pięć sesji ustnych i osiem sesji posterowych. I pochwalę się, że pierwszy raz w historii Światowego Kongresu Traumatologii sesje plakatowe będą w pełni prezentowane w formie posterów elektronicznych, które będą również prezentowane w formie krótkich doniesień naukowych. Wobec tego mam nadzieję, że to zapewni doskonałą możliwość reakcji i dyskusji z młodymi naukowcami. I wyniki tych sesji, zarówno ustnych, jak i posterowych, wyróżnimy, przyznając nagrody za najlepsze prezentacje zarówno ustne, jak i posterowe, nagradzając zwycięzców w sposób finansowy. Wobec tego to też taki bardzo ważny element, który pozwala na wspieranie badań, zachęcanie młodych badaczy i docenianie jakości nauki, którą na co dzień wykonują w ramach swojej pracy na uniwersytetach.

INTERDYSCYPLINARNA WSPÓŁPRACA W LECZENIU URAZÓW ZĘBÓW

MK: Na pewno bardzo, bardzo bogaty program. A wracając jeszcze do tej sesji wykładowej, na czyje wykłady pan osobiście czeka najbardziej?

MS: Na to pytanie jest mi bardzo trudno odpowiedzieć, wskazać jedno.

MK: To powiedzmy o trzech takich najważniejszych. Zakładam, że ma pan takie wykłady i tematy.

MS: Znaczy ja jako osoba współuczestnicząca w komitecie organizacyjnym za tworzenie tego programu miałem taki cel w głowie i moim celem było zaproszenie do Polski ekspertów, zarówno tych związanych ze Światowym Towarzystwem Traumatologii Stomatologicznej, jak i tych wybitnych specjalistów z różnych innych ośrodków naukowych w Europie i na świecie, którzy zajmują się badaniami i leczeniem urazów zębów. I bardzo nam zależało, żeby ten program był możliwie szeroki, interdyscyplinarny i prezentował różne perspektywy. Dlatego ja osobiście z dużym zainteresowaniem czekam właściwie na wszystkie sesje, dlatego że każda z nich wnosi inny, ważny element do współczesnej traumatologii stomatologicznej. Więc przed kongresem jest mi trudno powiedzieć, który będzie najważniejszy, bo ja będę starał się być na wszystkich sesjach i będę starał się bardzo aktywnie brać w nich udział. I po kongresie możemy spotkać się ponownie w ramach podsumowania i wtedy możemy powiedzieć, które wykłady miały największy wpływ na odczucia i na przekaz dla uczestników tego kongresu. Jakbym miał wykazać, co jest dla mnie najważniejsze, to właśnie to, że to nie pojedynczy wykład, ale możliwość zobaczenia pełnego obrazu traumatologii, w której potrzebujemy współpracy wielu specjalistów i wszyscy potrzebujemy ciągle aktualizować swoją wiedzę, żebyśmy dawali naszym pacjentom najlepsze możliwe leczenie.

EWOLUCJA WYTYCZNYCH IADT I ZALECEŃ W URAZACH ZĘBÓW

MK: To porozmawiajmy w takim razie o wykładzie pana doktora, bo oprócz tego, że pan organizuje to wydarzenie, poprowadzi pan warsztat, to też pierwszego dnia ten główny taki blok tematyczny poprowadzi pan wspólnie z profesorem Billem Kahlerem. I temat, na którym się skupicie, to będą nowości i zmiany w wytycznych, jeżeli chodzi o postępowanie w ostrych urazach. I ja od razu zapytam, dlaczego tak dużo zmienia się w tym obszarze? Ostatnia aktualizacja miała miejsce w dwa tysiące dwudziestym roku, prawda? I teraz pojawiają się kolejne zmiany. Z czego to tak naprawdę wynika?

MS: Tak. Ewolucja wiedzy i pojawianie się nowych osiągnięć to jest jeden z najpiękniejszych elementów nauki. Ale z punktu widzenia wytycznych dwa tysiące dwudziesty rok to już bardzo dawno temu i my obecnie przygotowujemy się do tego, żeby móc opracować nowe zalecenia i nowe wytyczne. I traumatologia, tak jak wiele dziedzin stomatologii, to bardzo dynamiczna dziedzina, bo ona opiera się nie tylko na naszym doświadczeniu klinicznym, ale też na coraz lepszych dowodach naukowych. Każdego dnia publikowane są wyniki nowych badań, które dostarczają nam nowych danych, które czasem potwierdzają nasze dotychczasowe postępowanie, a czasem pozwalają nam spojrzeć krytycznie na to, co do tej pory wykonywaliśmy. Dlatego że mamy więcej opisanych przypadków z dłuższymi obserwacjami. I te czasem zalecenia, które wcześniej opierały się głównie na takim konsensusie eksperckim, dzisiaj mogą stać się już zaleceniami, które będą oparte o wiedzę opartą o evidence based. I w przypadku urazów zębów to jest szczególnie ważne, że nasze decyzje kliniczne w trakcie tego pierwszego urazu muszą być podejmowane szybko. I pamiętajmy o tym, że ich konsekwencje mogą wpływać na rokowanie dla naszego pacjenta potem przez wiele lat. Dlatego te nasze wytyczne muszą być regularnie analizowane, uzupełniane, aktualizowane w świetle tych wszystkich nowych doniesień, badań i nowych możliwych technologii, zarówno diagnostycznych, jak i terapeutycznych, abyśmy mogli naszym pacjentom dostarczać absolutnie najlepsze możliwe leczenie. Najlepsze możliwe leczenie to takie, które finalnie może skończyć się największym odsetkiem sukcesów i powodzenia klinicznego oraz długoczasowego utrzymania zębów. I w czasie tej sesji z Billem Kahlerem postaramy się państwa bardzo zaskoczyć, bo chcemy spojrzeć na te aktualne wytyczne z dwa tysiące dwudziestego roku z perspektywy takiej trochę krytycznej i recenzenckiej. I będziemy je omawiać z takiej perspektywy nowych dowodów naukowych. Które elementy w obecnych zaleceniach wymagają doprecyzowania? Jakie obszary nadal pozostają otwarte? I będzie to taki również bardzo ważny dla nas w IADT punkt do wyjścia do takiej refleksji nad przyszłymi rekomendacjami. Bo jako nowy prezydent Światowego Stowarzyszenia Traumatologii Stomatologicznej wspólnie z nowym zarządem będziemy nad taką aktualizacją zaleceń bardzo szybko pracować już od dwa tysiące dwudziestego siódmego roku. Więc naszym celem w czasie tego wykładu nie jest jedynie przedstawienie tego, co już powiedzieliśmy w wytycznych, ale pokazanie, w jakim kierunku powinna się rozwijać współczesna traumatologia oparta o nowe dowody. Bardziej interdyscyplinarna i jakby jeszcze lepiej odpowiadająca na takie realne sytuacje kliniczne.

MK: A gdyby pan doktor miał powiedzieć, co pana osobiście tak na przestrzeni ostatnich lat najbardziej dotknęło właśnie jeżeli chodzi o te wytyczne dotyczące leczenia urazów, to co by to było? Co tak bardzo się zmieniło?

MS: W całych wytycznych z dwa tysiące dwudziestego roku bardzo wiele zmieniło się w wytycznych dotyczących postępowania w urazach zębów mlecznych. Tam staliśmy się bardziej protekcyjni. To, co mówiłem na początku: w przypadku urazów zębów mlecznych zdecydowanie jesteśmy sfokusowani na potrzebach psychologicznych dziecka. To leczenie na pierwszej wizycie w urazach zębów mlecznych oddalamy nieco odrobinkę na plan dalszy. Ono może odbyć się na drugiej, kolejnej wizycie – nie musi się odbyć pilnie pierwszego dnia. Zmieniliśmy nasze postępowanie w zwichnięciach zębów mlecznych wtedy, kiedy dochodzi do ich wbicia, przemieszczenia. Zdecydowanie więcej takich zębów zachowujemy, niż usuwamy dzisiaj. Wobec tego jesteśmy dużo bardziej zachowawczy w przypadku urazów zębów mlecznych. Natomiast w przypadku urazów zębów stałych w naszych wytycznych zmieniło się nasze podejście do diagnostyki. Dużo częściej w dzisiejszych czasach wykonujemy dodatkowe badania radiologiczne w postaci tomografii wolumetrycznej, bo to badanie dużo dokładniej ocenia zasięg urazu i dużo częściej pomaga nam podjąć właściwą decyzję diagnostyczną i terapeutyczną potem na końcu, jakie leczenie powinniśmy u naszych pacjentów podejmować. Przez wiele lat, które ja obserwuję traumatologię stomatologiczną – bo pracuję aktywnie już prawie trzydzieści lat – w tych wytycznych zmieniło się bardzo wiele. Zmieniliśmy swoje podejście do czasu szynowania zębów, jak i na jak długo powinniśmy unieruchamiać zęby po urazach. Zmieniło się nasze podejście do postępowania z zębami po całkowitym zwichnięciu. Kiedyś leczenie endodontyczne rozpoczynaliśmy jeszcze poza jamą ustną takiego zęba, dzisiaj zawsze jest to leczenie, które wykonujemy już w obrębie jamy ustnej pacjenta, traktując w najbardziej delikatny sposób komórki ozębnej, które znajdują się na powierzchni korzenia zęba. Więc kolejne dowody naukowe, jakich dostarczają nam badania, cały czas zmieniają nasze postrzeganie postępowania w urazach zębów. I to jest bardzo interesujące i bardzo ciekawe.

WYZWANIA I PRZYSZŁOŚĆ BADAŃ NAUKOWYCH W TRAUMATOLOGII

MK: A czy widzi pan doktor jakieś takie pola, które wymagają jeszcze badań naukowych? Z perspektywy pana doktora jako praktyka. Czy są jakieś takie miejsca w tej traumatologii, takie przestrzenie, które wymagałyby takich pogłębionych, większych badań?

MS: Oczywiście, że potrzebujemy po pierwsze wieloośrodkowych badań. I to jest kolejny cel mojej przyszłej kadencji w Światowym Towarzystwie Traumatologii Stomatologicznej, bo naszą wielką ambicją jest stworzenie takiej ogólnoświatowej bazy urazów zębów. Dlatego że wyniki badań publikowane są najczęściej jednoośrodkowo i dotyczą niewielkich grup zębów po urazach. W sytuacji, kiedy będziemy mogli zjednoczyć nasze siły i kiedy będziemy mogli w ramach jednej wielkiej bazy łączyć ze sobą duże grupy pacjentów, wtedy będziemy mieli dużo większy wpływ i będziemy mieli dużo lepsze wyniki badań, lepsze perspektywy dające nam większą pewność naukową co do efektów takiego leczenia. Więc na pewno jesteśmy w stanie wpłynąć na rozwój badań. Ale ja myślę, że na początku powinniśmy troszeczkę wrócić do takich podstaw, dlatego że uważam, iż nasi pacjenci po urazach zębów nie zawsze otrzymują właściwą pomoc. I tutaj największej poprawy, moim zdaniem, wymaga wciąż postępowanie podczas pierwszej wizyty po urazie. Lepsza znajomość zaleceń naszych wytycznych, dokładne badanie kliniczne i radiologiczne, co da nam właściwe rozpoznanie w chwili urazu i zdecyduje o wyborze prawidłowego leczenia. Kolejna rzecz, która musi na pewno ulec poprawie, to lepsza kontrola pacjentów po urazach zębów. Dlatego że pacjent po urazie to nie jest pacjent jednorazowy, który do nas przychodzi tylko tu w trakcie tej pojedynczej wizyty i potrzebuje naszej pomocy. To jest pacjent, który potrzebuje wielomiesięcznego i wieloletniego okresu obserwacji po to, żebyśmy byli w stanie kontrolować ewentualne powikłania, które zdarzają się po urazach zębów. I to jest bardzo ważny element, o którym bardzo często zapominają lekarze stomatolodzy. Ja mam ogromne szczęście, że klinika, w której pracuję, to klinika, którą stworzyłem w taki sposób, że mamy tutaj cały interdyscyplinarny zespół zajmujący się pacjentem po urazie. Ale proszę pamiętać, że tak nie jest w każdym gabinecie. Często lekarz nie ma możliwości, żeby miał bezpośredni dostęp do lekarza ortodonty czy lekarza chirurgii, który będzie mógł z nim zaplanować leczenie i to leczenie przeprowadzić, a potem ten pacjent wróci do tego pierwszego lekarza, który będzie jego lekarzem prowadzącym i tym, który będzie kontrolował tego pacjenta przez wiele lat. Z czym ja mam największy problem, to pacjenci, którzy bardzo często do mnie trafiają właśnie z takimi odległymi powikłaniami, dlatego że nie mieli jednego lekarza, który by się nimi opiekował, kontrolował te powikłania i w odpowiednim czasie wkraczał z leczeniem.

KLUCZOWE POSTĘPOWANIE NA PIERWSZEJ WIZYCIE PO URAZIE ZĘBA

MK: Właśnie to było jedno z moich pytań: czy pacjenci po urazach otrzymują dzisiaj właściwą pomoc. Więc gdyby pan doktor mógł powiedzieć praktycznie, jakie błędy w diagnostyce lub w tym pierwszym postępowaniu po urazach pojawiają się najczęściej i czego nie należy robić, a co trzeba koniecznie zrobić dla tych pacjentów, gdy już do nas trafiają po urazie?

MS: Najważniejsze punkty to miazga i tkanki przyzębia. Wobec tego pierwsza rzecz, o którą zawsze staramy się walczyć i którą chcemy zachować zawsze żywą, kiedy jest tylko na to szansa, to miazga zęba. Wobec tego, jeśli trafia do nas pacjent z odsłoniętą miazgą po urazie, staramy się tę miazgę zabezpieczyć jak najszybciej, bo dajemy jej szansę na to, żeby pozostała żywa, a nasz pacjent żeby nie miał żadnych dolegliwości bólowych. Wobec tego to pierwszy najważniejszy punkt. Drugi super ważny punkt to repozycja zęba, który uległ przemieszczeniu. Pamiętajcie państwo, że w sytuacji, kiedy dochodzi do przemieszczenia zęba stałego, przywrócenie jego właściwej pozycji to nie tylko ustawienie właściwe zęba w łuku zębowym, które spowoduje, że on będzie znowu wyglądał ładnie, tylko odciążenie tych tkanek, które zostały uszkodzone. Odciążenie powierzchni cementu korzeniowego i włókien ozębnej, które zostały zmiażdżone. Im szybciej to zrobimy, tym jest większa szansa na to, że dojdzie do prawidłowego wygojenia tkanek przyzębia. Dzięki temu unikniemy największego i najtrudniejszego w leczeniu powikłania, jakim jest ankyloza zęba, a potem w następstwie tego resorpcja wymienna u młodocianego pacjenta. Więc dwie najważniejsze rzeczy, które chciałbym, żeby każdy lekarz stomatolog pamiętał w czasie pierwszej wizyty po urazie zęba stałego, to zabezpieczyć żywą miazgę w sposób właściwy i zreponować zęba do jego właściwej pozycji, tak żeby mogły się goić tkanki przyzębia.

EPIDEMIOLOGIA URAZÓW NARZĄDU ŻUCIA I STANDARDY POMOCY

MK: Urazy to jest drugi najczęstszy powód wizyt stomatologicznych pacjentów. Dwadzieścia procent populacji dotyczy ten problem. Czy zgodzi się pan doktor ze stwierdzeniem, że ten temat jest często spychany na margines, traktowany po macoszemu i dzieje się to już od czasów studiów?

MS: To prawda, że prawie dwadzieścia procent populacji ludzkiej na świecie dotyczą urazy zębów. To wielka liczba. Dzisiaj na świecie mamy mniej więcej miliard osób, które dotknięte są następstwami urazów zębów. Ja bym nie powiedział, że traumatologia jest traktowana po macoszemu. Może to trochę wynika z faktu, że po pierwsze program studiów stomatologicznych jest bardzo szeroki i obejmuje bardzo wiele obszarów. W tym rozbudowanym programie bardzo trudno jest poświęcić szczególnie dużo miejsca jednej dziedzinie, jaką jest traumatologia. Ale tej dziedzinie na pewno zdecydowanie więcej czasu poświęca się w trakcie programu specjalizacyjnego ze stomatologii dziecięcej. Dobrze by było również, żeby w programie specjalizacji ze stomatologii zachowawczej z endodoncją odpowiednio dużo czasu poświęcano również traumatologii stomatologicznej, bo urazy zębów dotyczą zarówno pacjentów młodocianych, jak i osób dorosłych, a leczymy je bardzo podobnie. Trzeba też pamiętać, że urazy to dziedzina trudna, bardzo wymagająca i odpowiedzialna. Lekarze bardzo często boją się tej odpowiedzialności w traumatologii, bo decyzje musimy podejmować szybko, w stresie. I to jest stres zarówno dla pacjenta, jak i dla lekarza. A konsekwencje i następstwa urazu mogą wpływać na rokowanie zęba przez wiele lat. I my mamy bezpośredni wpływ na to, jak w tym okresie będzie funkcjonował nasz pacjent. Więc dlatego myślę, że też wielu lekarzy stomatologów nie chce podejmować się leczenia i kontynuowania leczenia u takich pacjentów. Ale najważniejsze jest to, żeby potrafili udzielić właściwej pomocy albo właściwie zabezpieczyć pacjenta w trakcie tej pierwszej wizyty i ewentualnie skierować go do zespołu lekarzy, którzy potrafią zajmować się leczeniem pacjentów po urazach zębów. Dlatego myślę, że takie kongresy jak Światowy Kongres Traumatologii Stomatologicznej i wszelkiego rodzaju szkolenia podyplomowe poświęcone traumatologii pomagają nam uporządkować wiedzę, zwiększyć pewność kliniczną lekarzy i nauczyć ich albo przypomnieć im, w jaki sposób powinni właściwie zajmować się i diagnozować takiego pacjenta po urazie.

MK: Jeszcze chciałabym dosłownie na chwilę wrócić do wątku dotyczącego tego, czy pacjenci po urazach otrzymują właściwą pomoc. Chcę wrócić do badań, które pan doktor przeprowadził w dwa tysiące dziewiętnastym roku. Z jednej strony dawne badania, bo minęło już kilka lat, ale interesuje mnie, co z nich wyniknęło, bo one miały na celu ustalenie, czy pacjenci tę właściwą pomoc otrzymują?

MS: Tak jest. To było badanie, które przeprowadzone było wśród lekarzy uczestniczących w konferencjach w Polsce, w czasie których odbywały się wykłady poświęcone traumatologii stomatologicznej. Udało nam się wtedy zebrać ponad czterysta ankiet od lekarzy stomatologów. I to byli lekarze stomatolodzy reprezentujący wszystkie grupy wiekowe w stomatologii. Najważniejszy wniosek z tego badania był taki, że diagnostyka i badanie pacjenta po urazie jest niewystarczająco systematyczne. Ładne słowo, ale za tą systematycznością kryje się słowo: niewystarczająco dokładne. I ja dlatego uważam, że dzisiaj cały czas edukacja podyplomowa, praktyczne szkolenia i wdrażanie takich prostych narzędzi, które będą pomagać lekarzom przeprowadzać dokładne badanie pacjenta po urazie – mam na myśli na przykład gotowe moduły w programach gabinetowych, nawet wsparte o współudział sztucznej inteligencji – myślę, że w niedługim czasie staną się takim elementem codziennej pracy, które będą pilnowały tego, żebyśmy zawsze określone elementy badania wykonali i określone dolegliwości ze strony pacjenta czy objawy zawsze zarejestrowali. Bo to nam pozwala potem podejmować przy kolejnych wizytach kontrolnych właściwe decyzje. Czy ząb wymaga już na przykład leczenia endodontycznego, czy nie? Czy powinniśmy wkraczać z tym inwazyjnym leczeniem, czy nie?

DLACZEGO WARTO WZIĄĆ UDZIAŁ W ŚWIATOWYM KONGRESIE?

MK: Dlatego ten Światowy Kongres jest doskonałą okazją do tego, by po pierwsze tę wiedzę zdobywać, a po drugie aktualizować i być na bieżąco. To taka niepowtarzalna okazja, żeby uczestniczyć w tak ważnym wydarzeniu w Warszawie, w Polsce.

MS: Ja mam nadzieję, że tak jest, ale proszę pamiętać, że urazy zębów to dziedzina niezwykle interdyscyplinarna. My w tej dziedzinie łączymy wiedzę z dziedziny stomatologii dziecięcej, stomatologii zachowawczej, endodoncji, periodontologii, ortodoncji, chirurgii i protetyki na końcu. Wobec tego potrzebujemy się wszyscy nawzajem w leczeniu pacjentów po urazach zębów po to, żeby móc w sposób właściwy prowadzić takiego pacjenta i zapewniać mu najlepsze możliwe rozwiązania, które wpłyną na jego jakość życia i jego rozwój. Wobec tego zapraszam na ten Kongres lekarzy wszystkich specjalności. Lekarzy, którzy nie posiadają specjalizacji, a na co dzień zajmują się leczeniem takich pacjentów trafiających do ich gabinetów. Bo ten Kongres jest naprawdę niepowtarzalną okazją do kontaktu z najlepszymi ekspertami na świecie, do rozwijania swoich kontaktów zarówno wśród kolegów polskich, jak i kontaktów międzynarodowych. I wielką zawsze przyjemnością jest móc uczyć się od najlepszych. Każdy Kongres jest dla nas taką niesamowitą okazją. Organizacja takiego Kongresu w Polsce odbywa się niezwykle rzadko. Światowe kongresy stomatologiczne naprawdę rzadko odbywają się w Polsce, bo z punktu widzenia organizatora to również ogromna odpowiedzialność nie tylko za program merytoryczny, ale również ogromna odpowiedzialność finansowa. I obecność państwa też daje nam to poczucie bezpieczeństwa. Pamiętajcie, że takie przedsięwzięcie nie jest w stanie samo się sfinansować. Potrzebujemy do tego państwa rejestracji, potrzebujemy wsparcia sponsorów, którym bardzo dziękujemy – tym wszystkim, którzy już z nami są, i wystawców, którzy z nami są i będą. Mówiąc też o randze tego wydarzenia, wspomnę o tym, że Światowy Kongres zyskał patronat honorowy najpierw Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie, a w tym tygodniu uzyskaliśmy odpowiedź z Ministerstwa Zdrowia i otrzymaliśmy patronat honorowy pani Minister Zdrowia, z czego niezwykle się cieszymy i jesteśmy bardzo dumni.

MK: Przechodząc do praktycznej części: gdzie można się zarejestrować na tę konferencję, panie doktorze? I jak liczna będzie ta konferencja?

MS: Aby zarejestrować się na Światowy Kongres Traumatologii Stomatologicznej, należy wejść na stronę www.wcdt2026.org. To jest oficjalna strona Światowego Kongresu Traumatologii Stomatologicznej. Jeśli państwo wejdziecie na stronę Polskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej www.pasd.edu.pl, to na tej stronie również znajdziecie przekierowanie na Światowy Kongres Traumatologii Stomatologicznej. W chwili obecnej, a jesteśmy w maju, mamy ponad czterysta trzydzieści rejestracji już na Światowy Kongres Traumatologii Stomatologicznej, z czego mniej więcej połowa rejestracji to polscy uczestnicy, druga połowa to uczestnicy międzynarodowi. I marzymy o tym, żeby minimalna liczba rejestracji na ten kongres to było co najmniej sześciuset pięćdziesięciu uczestników. Mam nadzieję, że uda nam się tak liczną grupę zebrać. A jeśli zbierzemy jeszcze większą, to będziemy bardzo szczęśliwi.

MK: Myślę, że na spokojnie, bo do września zostało jeszcze dużo czasu i zawsze w takich sytuacjach działa to tak, że wszyscy odkładają to na ostatnią chwilę. Więc myślę, że dojdzie pan doktor do momentu, w którym tych miejsc po prostu zabraknie ze względu na ograniczenia hotelowe. Ale to duży sukces frekwencyjny na ten moment.

MS: Tak, to jest bardzo duży sukces frekwencyjny, który był troszeczkę wymuszony wczesną rejestracją, dlatego że do czwartego maja mieliśmy troszkę niższe opłaty rejestracyjne i osoby chcące z nich skorzystać rejestrowały się w tym wcześniejszym okresie. Natomiast z doświadczeń Polskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej wiemy, że większość uczestników rejestruje się w tym trochę późniejszym czasie, odkładając to na później. Taką nadzieją żyjemy również w przypadku tego kongresu.

W JAKIM KIERUNKU ZMIERZA TRAUMATOLOGIA STOMATOLOGICZNA?

MK: Na pewno tak będzie, ale zachęcam Was mocno, abyście nie odkładali tego na ostatnią chwilę. Z doświadczenia organizatora powiem: nie odkładajcie tego, bo potem może być ciężko z miejscami. Panie doktorze, gdybym mogła prosić na koniec o spięcie tej rozmowy klamrą i powiedzenie w trzech punktach: dlaczego warto? Czego będzie można się nauczyć? Co dla Pana jest najważniejsze?

MS: Dla mnie organizacja tego kongresu to ogromna szansa na to, żebyśmy przedstawili całemu środowisku stomatologicznemu, w jakim kierunku zmierza przyszłość traumatologii stomatologicznej na świecie. I oczywiście wiemy, że dynamiczny rozwój nowych technologii w dziedzinie biologii, które bardzo nam pomagają we współczesnym leczeniu endodontycznym, rozwój nowoczesnych technologii w dziedzinie diagnostyki (i tutaj coraz większe znaczenie ma zastosowanie wolumetrycznej tomografii stożkowej), ale przede wszystkim lepsze przewidywanie konsekwencji i zapobieganie urazom dzięki wiedzy i umiejętnościom, które nabędą lekarze stomatolodzy w trakcie tego kongresu. To będzie dla nas taki przekaz, z którym będziemy szli do lekarzy stomatologów. Więc mam nadzieję, że Dwudziesty Trzeci Światowy Kongres Traumatologii Stomatologicznej będzie dla Państwa okazją do zdobycia nowych informacji dla tych wszystkich, którzy do tej pory nie zajmowali się w sposób zaawansowany traumatologią stomatologiczną, albo odkrycia tej dziedziny dla siebie jako przyszłość w stomatologii, aby zająć się pacjentami pourazowymi. Do czego Państwa bardzo zachęcam, bo to bardzo trudne, ale i bardzo wdzięczne zajęcie na bardzo długie lata. Obserwowanie pacjentów, którzy mają wiele powikłań po urazach, ale zaplanowanie dla nich leczenia, które pozwoli im odzyskać pewność siebie, satysfakcję i dobrą jakość życia, jest czymś absolutnie niepowtarzalnym.

MK: Na koniec jeszcze jedno słowo ode mnie: gratulacje! Jak wspomniał pan doktor, od dwa tysiące dwudziestego siódmego roku będzie pan prezydentem Międzynarodowego Stowarzyszenia Traumatologii Stomatologicznej. Obecnie jest pan prezydentem elektem, za rok przejmuje pan to stanowisko. Obecnie intensywny czas z organizacją konferencji, czyli pan się nie zatrzymuje. Pan jest kojarzony z tym, że jest pan gigantycznym pasjonatem stomatologii dziecięcej i nie mówi pan stop.

MS: Nie, absolutnie nie mówimy stop. My już w tej chwili w ramach Światowego Stowarzyszenia Traumatologii Stomatologicznej pracujemy nad nowymi planami. Zdradzę mały rąbek tajemnicy: projektujemy ogromny plan strategiczny dla Światowego Towarzystwa Traumatologii Stomatologicznej na lata dwa tysiące dwadzieścia sześć – trzydzieści dwa i chcemy nieco odmienić jeszcze oblicze światowej traumatologii stomatologicznej. Więc absolutnie się nie zatrzymuję. Będziemy bardzo aktywnie i prężnie działać i pracować zarówno w ramach Światowego Stowarzyszenia Traumatologii Stomatologicznej, jak i Polskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej, której przyszłoroczny kongres z panią doktor Agnieszką Wal-Adamczak już planujemy. Więc na pewno będzie bardzo dużo się działo.

MK: Wspaniale. Pięknie dziękuję. Życzę mimo tego szalonego czasu spokoju w tym wszystkim. Dziękuję jeszcze raz, że znalazł pan czas, żeby spotkać się ze mną i żebyśmy mogli opowiedzieć o tym ważnym Światowym Kongresie Traumatologii Stomatologicznej, który we wrześniu odbędzie się w Warszawie. Pięknie dziękuję za poświęcony czas.

MS: Ja również pani bardzo dziękuję za wspólnie spędzony czas. Dziękuję za zaproszenie. Była to dla mnie wielka przyjemność, że mogłem przybliżyć państwu dwudziesty trzeci Światowy Kongres Traumatologii Stomatologicznej, który odbędzie się w Warszawie. Zachęcam do udziału. Nie może państwa zabraknąć.